การเรียนการสอนคณิตศาสตร์โดยใช้เกม
1. เกมกับการเรียนการสอนคณิตศาสตร์
คณิตศาสตร์เป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องกับนามธรรม นักเรียนประถมศึกษาศึกษาอยู่ในวัย 6 – 12 ปี พัฒนาการทางความคิดอยู่ในขั้นรูปธรรมมากกว่านามธรรม ความสนใจในการเรียนมีน้อย เกมคณิตศาสตร์เป็นสื่ออย่างหนึ่งที่มีความสำคัญที่จะทำให้นักเรียนสนใจในการเรียน เร้าความสนใจ เกิดความสนุกสนาน ไม่เบื่อ และได้เรียนรู้คณิตศาสตร์ ที่เป็นรูปธรรมโดยไม่รู้ตัว
1.1 ความหมายของเกมคณิตศาสตร์
เกม หมายถึง กิจกรรมที่มีกติกาหรือกฎเกณฑ์ชัดเจน ใช้เล่นเพื่อเป็นการแข่งขันรายบุคคลหรือเป็นกลุ่ม เป็นการแก้ปัญหาในกิจกรรมนั้น ๆ
เกมคณิตศาสตร์ หมายถึง กิจกรรมทางคณิตศาสตร์ที่มีกติกาหรือกฎเกณฑ์ชัดเจน ใช้เล่นเพื่อการแข่งขันรายบุคคลหรือเป็นกลุ่ม มีจุดมุ่งหมายที่จะให้เกิดความรู้ ความเข้าใจและเจตคติ
1.2 ประเภทของเกมคณิตศาสตร์
เกมต่างๆ ที่ใช้ส่งเสริมการเรียนรู้คณิตศาสตร์ในชั้นเรียน เป็นเกมที่มีการเล่นให้สัมพันธ์กับประสบการณ์ ซึ่งจะไปเกี่ยวข้องกับความคิดทางคณิตศาสตร์ แบ่งออกเป็น 3 ประเภท ดังนี้
1.2.1 เกมเบื้องต้น (Preliminary Games) เป็นเกมที่ไม่เป็นระเบียบแบบแผน การกระทำไม่จำเป็นต้องสัมพันธ์กับความคิดรวบยอดที่วางไว้ เพียงแต่เป็นการเล่นเพื่อ ความสนุกสนานเท่านั้น เกมชนิดนี้เหมาะกับเด็กอนุบาลหรือเด็กเล็ก
1.2.2 เกมที่สร้างขึ้น (Structured Games) เป็นเกมที่สร้างขึ้นอย่างมีจุดมุ่งหมายที่แน่นอน การสร้างเกมเป็นไปตามแนวของความคิดรวบยอดให้สอดคล้องกับเนื้อหาที่ต้องการ
1.2.3 เกมฝึกหัด (Practice Games) เกมนี้จะเน้นความเข้าใจมากยิ่งขึ้น การจัดเกมให้เด็กควรจะเริ่มจากเกมเบื้องต้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งเนื้อหาที่นักเรียนเข้าใจช้า
1.3 ความสำคัญของเกมคณิตศาสตร์
ในการจัดการเรียนการสอนคณิตศาสตร์ไม่ว่าระดับใดก็ตาม เกมจะมีส่วนช่วยให้เกิดความคิดเป็นรูปธรรม ช่วยเพิ่มบรรยากาศให้มีความสนุกสนานยิ่งขึ้น เกมคณิตศาสตร์จึงมีความสำคัญในการจัดการเรียนการสอน ดังนี้
1.3.1 เกมช่วยในการพัฒนามโนมติทางคณิตศาสตร์ เด็กในวัยประถมศึกษานั้นจะสามารถพัฒนามโนมติที่เป็นนามธรรมได้โดยต้องอาศัยสื่อรูปธรรม เกมถือเป็นสื่อที่สามารถพัฒนาแนวคิดในลักษณะที่เป็นรูปธรรมได้
1.3.2 เกมเป็นกิจกรรมฝึกทักษะการคิดคำนวณที่มีประสิทธิภาพ ในการพัฒนาทักษะ คิดคำนวณเบื้องต้น เกมมีบทบาทในการสอน เกมไม่ใช่เพียงแต่เป็นกิจกรรมนอกเวลาเรียนเพื่อความสนุกสนานเท่านั้น ในบางโอกาสแทนที่ครูจะให้หาคำตอบลงในสมุด ก็ให้หาคำตอบออกมาในรูปของการเล่นเกม ซึ่งเป็นการเปลี่ยนบรรยากาศในการเรียนการสอนให้น่าสนใจยิ่งขึ้น
1.3.3 เกมช่วยพัฒนาความสามารถในการแก้ปัญหา การแก้ปัญหาเป็นการประยุกต์เอาความรู้ที่มีอยู่ไปใช้ในสถานการณ์ใหม่ กลยุทธ์ในการแก้ปัญหาเป็นกระบวนการที่ยุ่งยากและซับซ้อน ดังนั้น เกมจึงมีสวนช่วยในการพัฒนาการแก้ปัญหาให้ได้คำตอบที่รวดเร็วและถูกต้อง
1.3.4 เกมสามารถตอบสนองการเรียนรู้ตามความแตกต่างของแต่ละบุคคล เนื่องจากอัตราการเรียนรู้ของแต่ละบุคคลไม่เท่ากัน บางคนเรียนเร็วแต่บางคนเรียนช้า สำหรับเด็กที่เรียนช้า จะต้องฝึกย้ำซ้ำทวนในส่วนที่ยังไม่เข้าใจ เกมจะสามารถตอบสนองต่อความต้องการนี้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
1.3.5 เกมช่วยเสริมสร้างเจตคติที่ดีต่อวิชาคณิตศาสตร์ นอกจากจะเป็นการฝึกที่แตกต่างออกไปแล้ว ยังได้ประสบการณ์ที่ไม่น่าเบื่อ ทำให้นักเรียนเกิดเจตคติที่ดีต่อวิชาคณิตศาสตร์ และยังเป็นการพัฒนากิจกรรมที่พึงปรารถนาต่างๆ เช่น ความอยากรู้อยากเห็น การสังเกต การคิดและการร่วมมือกันเป็นต้น
1.4 บทบาทของเกมคณิตศาสตร์
เกมคณิตศาสตร์มีบทบาทสำคัญต่อการเรียนการสอนคณิตศาสตร์ ครูอาจใช้เกมประกอบการสอนในแต่ละขั้น ดังนี้
1.4.1 ขั้นนำเข้าสู่บทเรียน เกมอาจมีบทบาทในการทบทวนความรู้เดิมทางคณิตศาสตร์ ที่จำเป็นสำหรับเนื้อหาใหม่ที่กำลังจะเรียนต่อไป หรืออาจเป็นเกมที่เกี่ยวข้องกับเนื้อหาใหม่ เพื่อเป็นการเตรียมนักเรียนให้พร้อมที่จะเรียนบทเรียนใหม่
1.4.2 ขั้นการัดกิจกรรมการเรียนการสอน เกมอาจมีบทบาทในการพัฒนามโนมติ ครูอาจใช้เกมในการค้นพบกฎหรือความสัมพันธ์ทางคณิตศาสตร์
1.4.3 ขั้นฝึกทักษะ ภายหลังจากที่นักเรียนเข้าใจมโนมติของเรื่องที่กำลังเรียนแล้ว ครูอาจให้เล่นเกม เพื่อฝึกทักษะในเรื่องดังกล่าวจนเกิดความชำนาญ
1.4.4 ขั้นสรุปบทเรียน การสรุปบทเรียนโดยใช้เกมเป็นวิธีการที่สนุกและได้ผลดีวิธีหนึ่งนอกเหนือจากการสรุปวิธีอื่นๆ ที่ครูใช้ในห้องเรียนตามปกติ
1.5 ประโยชน์ของเกมคณิตศาสตร์
จากบทบาทและความสำคัญของเกมคณิตศาสตร์ดังที่กล่าวมาแล้ว พอสรุปประโยชน์ของเกมคณิตศาสตร์ได้ ดังนี้
1.5.1 ทำให้นักเรียนเกิดความสนุกสนานเพลิดเพลิน มีเจตคติที่ดีต่อวิชาคณิตศาสตร์
1.5.2 ช่วยฝึกทักษะต่างๆ ทางคณิตศาสตร์ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
1.5.3 ช่วยให้นักเรียนเกิดการเรียนรู้ได้ดีและจดจำได้ยาวนาน
1.5.4 ช่วยดึงดูดความสนใจให้นักเรียนมีส่วนร่วมในกิจกรรมการเรียนการสอน
1.5.5 ช่วยพัฒนามโนมติทางคณิตศาสตร์
1.5.6 ช่วยให้นักเรียนมีความคิดสร้างสรรค์ แก้ปัญหาได้ เปิดโอกาสให้นักเรียนได้ใช้ความคิดของตนเองอย่างเต็มที่
1.5.7 มีประโยชน์ในการสอนซ่อมเสริม
1.5.8 ช่วยส่งเสริมการทำงานร่วมกันของนักเรียน ร่วมกันแก้ปัญหาทางคณิตศาสตร์
1.5.9 เปิดโอกาสให้ครูได้ศึกษาพฤติกรรมของนักเรียนอย่างแท้จริง
1.5.10 ช่วยให้นักเรียนใช้เวลาว่างให้เป็นประโยชน์
1.6 หลักการเลือกเกมประกอบการเรียนการสอนคณิตศาสตร์
ในการเลือกเกมประกอบการเรียนการสอนคณิตศาสตร์นั้น ครูควรคำนึงถึงหลัดในการเลือก ดังนี้
1.6.1 ควรคำนึงถึงคุณค่าทางการศึกษาของเกมนั้นๆ เป็นอันดับแรก นั่นคือ เกมชนิดนี้จะช่วยให้นักเรียนเรียนรู้คณิตศาสตร์ดีขึ้นหรือไม่
1.6.2 ควรคำนึงถึงความคุ้มค่าของการลงทุน เกมคณิตศาสตร์บางชนิดมีราคาแพงแต่นำมาใช้ได้ไม่เต็มที่ ครูไม่ควรเลือกมาใช้
1.6.3 ควรคำนึงถึงความปลอดภัย เกมบางชนิดอาจมีอันตรายต่อนักเรียน
1.6.4 ควรคำนึงถึงความเหมาะสมกับบทเรียน ว่าเกมนั้นเหมาะสมกับเนื้อหาของบทเรียนหรือไม่
1.6.5 ควรคำนึงถึงหลักจิตวิทยาและพัฒนาการของเด็ก เด็กที่มีพัฒนาการแตกต่างกัน ย่อมเล่นเกมไม่เหมือนกัน
1.6.6 ควรให้นักเรียนมีส่วนร่วมในการเลือกเกม หรือให้ข้อเสนอแนะเกมที่ใช้ในการเรียนการสอนคณิตศาสตร์ จะทำให้นักเรียนมีความสนใจในเกมนั้นมากยิ่งขึ้น
1.7 แนวคิดในการสร้างเกมคณิตศาสตร์
เมื่อครูมีความต้องการสร้างเกมคณิตศาสตร์ ใช้ในการประกอบการเรียนการสอน อาจพิจารณาตามข้อเสนอแนะต่อไปนี้
1.7.1 ขั้นพิจารณาบทเรียน
1) เลือกหัวเรื่อง ในการสร้างเกมครูต้องทราบเนื้อหาหรือมโนมติที่จะสอน
2) กำหนดจุดประสงค์การเรียนการสอน เช่น เพื่อฝึกทักษะหรือพัฒนามโนมติอะไร
3) กำหนดพฤติกรรมของนักเรียน ว่าควรต้องแสดงพฤติกรรมอะไร จึงจะสนองตอบกับจุดประสงค์ของบทเรียน
1.7.2 ขั้นออกแบบเกม
1) เลือกรูปแบบของเกมที่สอดคล้องและเหมาะสมกับหัวเรื่องที่จะสอน พฤติกรรมที่คาดหวังของนักเรียน และจุดประสงค์ของบทเรียน
2) เลือกสถานการณ์สิ่งแวดล้อมสำหรับรูปแบบของเกมที่เลือกแล้ว
3) กำหนดกติกา เกมทุกเกมต้องมีการวางเงือนไข มีการกำหนดกติกาการเล่นอย่างชัดเจน เพื่อให้การเล่นเกมดำเนินไปย่างเรียบร้อย
4) สื่อการเล่นเกม ถ้าเกมนั้นต้องใช้สื่อประกอบการเล่นเกม ครูควรคำนึงถึงรูปแบบสีสันที่ดึงดูดความสนใจ หรือใช้ภาพการ์ตูนประกอบ
5) เลือกวัสดุอุปการณ์เพื่อสร้างเกม ควรคำนึงถึงความคงทน และง่ายต่อการเก็บรักษา หาง่ายในท้องถิ่นและประหยัด ขนาดพอเหมาะแก่การมองเห็นของนักเรียน
ที่มา : สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาชัยภูมิ เขต 1นายสาโรตม์ ศิโรตมานนท์
คู่มือนิเทศกลุ่มสาระการเรียนรู้คณิตศาสตร์ : เกมประกอบการเรียนการสอน
